«Τα γεώμηλα φύονται και εις Αίγιναν…»

Γεώμηλον ή πατάτατης Λίνας Μπόγρη-Πετρίτου*

Ήταν Γενάρης στα 1828. Ο Ιωάννης Καποδίστριας φτάνει στην Αίγινα όπου σε λίγες ημέρες θα ορκιστεί ως κυβερνήτης του νεοσύστατου Ελληνικού Κράτους. Οι σκηνές που αντίκρισε πατώντας το πόδι του στη γη του νησιού, ήταν τόσο συγκλονιστικές όσο και ιδιαίτερα τραγικές. «Είδα πολλά εις την ζωήν μου, αλλά σαν το θέαμα, όταν έφθασα εδώ εις την Αίγιναν, δεν είδα τι παρόμοιον ποτέ και άλλος να μη το ιδεί», εκμυστηρεύτηκε αργότερα στον Γιωργάκη Μαυρομιχάλη, πρόεδρο της Αντικυβερνητικής Επιτροπής και μετέπειτα δολοφόνο του (Γ. Τερτσέτη, Άπαντα, «Απόλογα για τον Καποδίστρια»).

Τα σκελετωμένα κορμιά ντυμένα όπως-όπως με κουρέλια, με τα γυμνά μωρά στην αγκαλιά και τα κοκκαλιάρικα απλωμένα χεράκια των παιδιών με κείνα τα μάτια που ικέτευαν για λίγο ψωμί, ήταν οι εικόνες που τον συνόδευαν σαν άρχισε να γράφει τα γράμματα προς τους φιλέλληνες και ιδιαίτερα στον πιο καλό του φίλο, τον Εϋνάρδο, ζητώντας τη βοήθεια τους, αλλά και την επανάληψη της αποστολής πατάτας για την σπορά που είχε σκεφτεί να καλλιεργηθεί στην Ελλάδα, αφού το πρώτο φορτίο μετά τις αβαρίες που έπαθε το καράβι κοντά στη Λισσαβώνα, δεν έφτασε ποτέ.

Ο Εϋνάρδος

Δόθηκε η εντολή για την επιλογή του χώρου και καθώς η προετοιμασία των χωραφιών είχε αρχίσει, έφτασαν και οι πρώτες ποσότητες για τη σπορά. Έτσι η γη της Αίγινας, ήταν εκείνη που πρωτοδέχτηκε στα σπλάχνα της τον πολύτιμο καρπό.

Το εις την φύτευσιν των γεωμήλων προσδιορισθέν γήπεδον είναι ευρύχωρος και αμμώδης πεδιάς, κειμένη πλησίον της  πόλεως Αιγίνης και ικανώς εκτεταμένη ώστε να δίδει καρπόν ικανόν εις ετησίαν τροφήν 6000 ανθρώπων. (Γεν. Εφημερίς, έτος Γ΄, αρ. 12/15-2-1828, σ. 52)

Η «πεδιάς» είναι η της Περιβόλας Ν.Α. της πόλης και ο Μαραθώνας.

Πρόκειται για μια κρατική επιχείρηση που οργάνωσε ο Καποδίστριας, με σκοπό ν’ απασχολήσει και να θρέψει τον προσφυγικό πληθυσμό της Αίγινας και του κράτους γενικότερα που λιμοκτονούσε. (Γ. Κουλικούρδη, Αίγινα Ι)

Ο Καποδίστριας

Με την εποπτεία «του Ιρλανδού φιλέλληνα Στέφενσων σε ό,τι αφορά την καλλιέργεια» (Επιστολαί Α΄ Ι. Καποδίστρια προς Εϋνάρδο, 28 Ιανουαρίου 1828), ο Κυβερνήτης είναι αρκετά ικανοποιημένος και συνεχίζει, «Οι εργάται, των οποίων αυξάνει θαυμασίως ο αριθμός και ανέβη μέχρι των 1000 καθ’ ημέραν, είναι υπό την άμεσον επιστασίαν του κυρίου Θ. Βαλιάνου…», ο οποίος ανέλαβε και τη χάραξη «…της πρώτης εν Ελλάδι αμαξιτής οδού…» (η γνωστή μας οδός Καποδιστρίου) (Γεν. Εφημ. έτος Γ΄, αρ. 8, 1828). Έτσι η Αίγινα «… απέκτησεν ήδη εν πλατύν και καλόν δρόμον, φθάνοντα έως εις το παράλιον. Εις δε το παράλιον κατασκευασθείς μικρός μόλος, ευκολύνει ικανώς την συγκοινωνίαν της πόλεως με τον λιμένα» (Γεν. Εφημ., έτος Γ΄, αρ. 12/15-2-1828, σ. 52).

Ο Κυβερνήτης παρακολουθεί με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τις εργασίες. Όπως γράφει, «… τα γεώμηλα φύονται και εις Αίγιναν και τα βλέπω, ων έχων την έπαυλιν εν τω Βουλγαρικώ κήπω». (Επιστολαί Β΄, σ. 70, Ι. Καποδίστριας). Είναι η οικία Βούλγαρη στο κτήμα Περιβόλα (νυν ιδιοκτησίας Λένας Δρόση-Παπαευστρατίου), όπου ο Κυβερνήτης παρέμενε λόγω υγειονομικού αποκλεισμού (λοιμός-πανώλης), της Αίγινας.

Ανθισμένη πατάτα

«Ο Κυβερνήτης υπάγει καθ’ εκάστην κατά την 3ην ώραν εις τον τόπον, όπου θέλει γίνει η νέα φύτευσις» (Γεν. Εφημ., έτος Γ΄, αρ. 8/1-2-1828, σ. 34). «Και πολλάκις παρευρέθην εις τα έργα αυτά και τότε μόνον η καρδία μου διεστέλλετο οπωσούν και ανέπνεον», αναφέρει σε επιστολή του (Επιστολαί Ι. Α. Καποδίστρια προς Α. Στούρτζα, 26-2-1828). Είναι δε τόση η ικανοποίηση του που σκόπευε «… ν’ αθλοθετήση πανήγυριν, διεγείρουσαν δια την σποράν του πολυτίμου προϊόντος» (Ντιτρόν, Επιστολαί Ι. Α. Καποδίστρια, Α΄, σ. 261).

Η καλλιέργεια της πατάτας έγινε όπως πολλά έργα στη νεότερη Ελλάδα, εμπειρικά, με ατέλειες, κάτω από την πίεση της ανάγκης. Παρ’ όλα αυτά έγινε γνωστή και άρχισε να διαδίδεται (Γ. Κουλικούρδη, Αίγινα Ι).

Τα χρόνια που πέρασαν από τότε είναι πάρα πολλά. Η αιγινήτικη πατάτα κατά ομολογία ειδικών είναι η νοστιμότερη, ίσως λόγω του ηφαιστιογενούς εδάφους της.

Είναι χωρίς υπερβολή, η χαρά και η προσμονή, ιδιαίτερα των παιδικών μας χρόνων, όταν το μεσημεριανό φαγητό δεν ήταν της αρεσκείας μας, και όλο κάποια αγαπημένη γιαγιά, θα πρόφταινε τη γκρίνια, με ένα πιάτο ολόχρυσες τηγανητές πατάτες! Και η ευχή της δικής μου γιαγιάς (για τον Καποδίστρια!), σαν με έβλεπε να τις τρώω με όρεξη,  «Άγιο μύρο στα κοκαλάκια του!», είμαι τόσο σίγουρη ότι έπιανε τόπο με την ανακούφιση που την έλεγε, που η ευχή πήγαινε κατευθείαν στα ουράνια!

Πατάτες τηγανητές!

Όμως η καλλιεργήσιμη γη όσο πάει και περιορίζεται (οικοπεδοποίηση κ.λπ., κ.λπ.). Το νερό λιγοστό. Το παρήγορο είναι ό,τι ακόμα… φύεται και εις Αίγινα, κι ας είναι τόση που δεν επαρκεί για την ντόπια αγορά.

* Η Λίνα Μπόγρη-Πετρίτου ασχολείται συστηματικά με την Τοπική Ιστορία και την Λαογραφία της Αίγινας και αρθρογραφεί για τα θέματα αυτά στον τοπικό τύπο.

Advertisements
This entry was posted in Συνεργασίες and tagged , , , , , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

9 Responses to «Τα γεώμηλα φύονται και εις Αίγιναν…»

  1. Ο/Η Eleni Drakaki λέει:

    Αλλη μια εξαιρετικη συνεισφορα!

  2. Ο/Η papaleonardos@yahoo.gr λέει:

    (Εντελώς συμπληρωματικά για την εποχή)
    Απ. Βακαλόπουλος «πρόσφυγες και προσφυγικό ζήτημα» εκδ. Ηρόδοτος
    σελ. 102-103: ..Ούτως ευθύς ως έφθασεν η είδησις της καταστροφής, οι εν Ελλάδι ευρισκόμενοι απεσταλμένοι των Χίων και μετά τινάς ημέρας «ο αρχιερεύς, οι Δημογέροντες αυτών, όλοι τότε ευρισκόμενοι εις την Αίγιναν, επαρουσιάσθηκαν εις τον Κυβερνήτην και αφ’ ου του εγχείρισαν την αναφοράν, αφήσαντες κατά μέρος το περί της απολυτρώσεως Χίου αντικείμενον κατά του λαού την αίτησιν ως άκαιρον, επανέλαβον την περί αποικίας πρότασιν, παραστήνοντες όλοι ομοφώνως προς την εξοχότητάν του, ότι είναι ανάγκη χωρίς αργοπορίαν να γενή η προς τον λαόν περίθαλψις» Ο κυβερνήτης επρότεινε τότε εις αυτούς ως τόπον συνοικισμού των την Απάθειαν, αντί της οποίας ούτοι εζήτησαν την θέσιν του Άργους ως υγιεινοτέραν…(1)
    (1)Σχόλιο του συγγραφέα: Το νοσώδες της Απάθειας ήτο ίσως ο λόγος ο οποίος απέτρεψε και τους Σουλιώτας να εγκατασταθούν εις την υπό της Γ Εθνικής Συνελεύσεως εγκριθείσαν δι’ αυτούς εθνικήν γην από Επιδαύρου μέχρις Απάθειας. Την Απάθειαν ζητούν αργότερον εν τη Ε΄ Εθνική Συνελεύσει (Συνεδρίασις Κ΄16 Ιανουαρίου 1832) οι κάτοικοι του Πόρου εις αποζημίωσιν τρόπον τινά των όσων έπαθαν κατά τα εν Πόρω συμβάντα το 1831 (Γεν Εφημερίς της Ελλάδος 17 Φεβρουαρίου 1832, αρ. φ. 13 σελ. 79)
    σελ 114-115: …Αρκετάς λοιπόν οικογένειας της Αιγίνης εγκαθιστά γεωργικώς ο Κυβερνήτης εις την Απάθειαν του Πόρου τη βοηθεία του φιλέλληνος Ιρλανδού Στέβενσον (4), ο οποίος μετά τινά χρόνον (τέλη Ιουλίου) δια λόγους υγείας και οικογενειακούς παραιτηθείς, αναχωρεί εις την πατρίδαν του. Εις την θέσιν του προσκαλεί ο Καποδίστριας (25 Ιουλίου) τον Α. Κονοφάον, παρά του οποίου ζητεί έκθεσιν της καταστάσεως των γεωργημάτων εν Απαθεία και Αιγίνη και άλλας πληροφορίας σχετικάς με την εξακολούθησιν των έργων (5). Ορίζει χιλιάδας γυναικών και παιδιών (6) να εργασθούν την γην και τους τρέφει προσωρινώς από τας χρηματικάς ενισχύσεις τας οποίας λαμβάνει εκ τη ς Δύσεως, είτε παρά των Φιλελληνικών εταιριών είτε παρά των κυβερνήσεων των Δυνάμεων
    (4)Γενική Εφημερίς της Ελλάδος, 19 Μαίου 1828, αρ. φ. 36, σελ 147. καποδιστρίου Επιστολαί 2 σελ. 69-70, 84, 172-173. Μόλις επί της βασιλείας του Όθωνος κατήλθεν ο αριθμός των κατοίκων της Αιγίνης εις 6.000-7.000 μεταξύ των οποίων ακόμη αρκούντως πολλοί ήσαν οι Αθηναίοι και Ψαριανοί. (Ross Griechenland σελ. 136)
    (5)Καποδιστρίου επιστολαί 2 σελ. 172-173
    (6)Τας ιδιαιτέρας φροντίδας του Καποδιστρίου δια τα παιδιά βλ. εν Επιστολαίς του τομ. 1,2,3 passim
    ……………………………………………………………………………………………………………………………………….Το κείμενο της Λίνας επικαιροποιεί χωρίς να είναι στόχος του και τις δυνατότητες που έχει το νησί για την πρωτογενή παραγωγή.Η αθλιότητα της μονοκαλλιέργειας του τουριστικού «προϊόντος» και της οικοδομικής δραστηριότητας, μετά το 70, αφαίρεσε από το νησί τις δυνατότητές του για μια παραγωγική αυτοδυναμία (όχι αυτάρκεια) καθώς και για ένα τουρισμό που θα γνωρίζεται ο άνθρωπος με τον άνθρωπο, το περιβάλλον του και την ιστορία του. Στερνή μας γνώση, καλή είσαι και στερνή.

  3. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Φοβούμαι ότι εκτός από την οικοπεδοποίηση η οποία ευθύνεται κατά κύριο λόγο για την συρρίκνωση της καλλιεργήσιμης γης, ο σημαντικότερος παράγων είναι η έλλειψη ενδιαφέροντος από νεότερους καλλιεργητές, οι οποίοι και δεν υπάρχουν βέβαια. Σημαντική η προσφορά της κ. Πετρίτη, η οποία κάθε τόσο με τις λαογραφικές αλλά και τις ιστορικά τεκμηριωμένες πληροφορίες της, μας αφυπνίζει, και επ’ αυτού κυριολεκτώ.

  4. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    12.03: συμφωνώ απόλυτα. Η οικοπεδοποίηση είναι η δικαιολογία. Γη υπάρχει αρκετή και ανεκμετάλευτη. Οι περισσότεροι ασχολούνται με τα σπίτια και τη τσέπη των παραθεριστών. Με 100 ευρώ το μήνα , 10 σπίτια 1.000 ευρώ , μαύρα και ξεκούραστα. Απλώς ποτίζω έναν κήπο, αν δεν έχει βρέξει, γιατί να κουραστώ να καλλιεργήσω; Τουλάχιστον το 50% των ανδρών της περιφέρειας, εξυπηρετεί, εντελώς φιλικά, με το αζημίωτο, και το πιο απλό σπίτι Αθηναίου παραθεριστή. Προτιμούν να είναι »ο δικός σου άνθρωπος της διπλανής πόρτας», με το χέρι πάντα απλωμένο, παρά να αγαπήσουν και να δουλέψουν αξιοπρεπώς τη γη τους.
    Βέβαια, αυτό το βλέπουμε και το ξέρουμε, εμείς που δεν ζούμε μέσα στην πόλη.

  5. Ο/Η Υδρολήπτης Ανώνυμος (καθόλα νόμιμος) λέει:

    Να θυμίσω στους φίλους πως η καλλιέργεια θέλει και νερό.

  6. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Υδρολήπτη, για πισίνες έχουμε, οι οποίες αυξάνονται με γοργούς ρυθμούς, για πότισμα δεν έχουμε:

    • Ο/Η Ανώνυμος λέει:

      «Ομόνοια, αδέρφια, ομόνοια…», τα τελευταία λόγια του Καποδίστρια! Μέρα Εθνικής Επετείου σήμερα, ας κάνουμε ανακωχή. Ας μην είναι το άρθρο της κ. Πετρίτη η αιτία να βγάλουμε τα εσώψυχά μας. Το σχόλιο του κ. Παπαλεονάρδου αναφέρεται βέβαια στην πατάτα, αλλά μας απομακρύνει από την Αίγινα κάτι που είχε ως στόχο η κ. Πετρίτη.

    • Ο/Η Υδρολήπτης Ανώνυμος (καθόλα νόμιμος) λέει:

      Έτσι όπως πάει ο Δήμος για χρεοκοπία σε λίγο δεν θα έχουμε ούτε για να πλύνουμε τα χέρια μας….

  7. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Και ‘συ βρε Υδρολήπτη, »καθόλα νόμιμος»;;; κάνε και ‘συ μία γεώτρηση, μπορείς.
    Άλλοι κάνουν χωματερές, μια γεωτρησούλα, τι θα πειράξει;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s