Μουσούδοι: οι μασκαράδες της Αίγινας

Το γαϊτανάκι

της Λίνας Μπόγρη-Πετρίτου*

Σαν τέλειωναν οι γιορτές του Δωδεκαήμερου και πριν ανθίσουν οι αμυγδαλιές, η προτροπή: «Πεπαντή, Πεπαντή, βάλε το πανί στ’ αντί», για την έγκαιρη προετοιμασία της μεγάλης γιορτής της Χριστιανοσύνης, έστελνε την κοπελιά στον αργαλειό.

Σύρε σαΐτα μου χρυσή το βυσσινί μετάξι
να ’ρθει ο καλός μου τη Λαμπρή, να βρει ρούχα ν’ αλλάξει.

Έμπαινε το Τριώδιο κι έβρισκαν την ευκαιρία συγγενείς και φίλοι να βρίσκονται σε γλέντια και χορούς από σπίτι σε σπίτι.

Την Τσικνοπέμπτη, εκείνα τα χρόνια τα παλιά, οι νοικοκυρές, έβγαζαν τις φουβούδες στις αυλές και τσίκνιζαν, συνήθως τηγάνιζαν το κρέας και μοσχομύριζαν οι γειτονιές, παραβγαίνοντας η μια στην άλλη για το καλύτερο τσίκνισμα!

Κυριακή της Κρεατινής και η σπιτική γάλισσα είχε την τιμητική της, ψημένη στον ξυλόφουρνο, με πατάτες!

Από την Κυριακή της Τυρινής, το κρέας… έφευγε από τις κουζίνες. Θέση για κείνη την ημέρα έπαιρναν τα τυριά, οι τυρόπιτες, τα τυρόψωμα, τα σπιτικά μακαρόνια με μπόλικο τριμμένο τυρί, τα ρυζόγαλα και οι γαλόπιτες.

ΧαρταετόςΗ Καθαροδευτέρα, έπρεπε να βρει όλα τα σπίτια καθαρά, σαρακοστιανά. Τίποτα από αρτύσιμο να μην υπάρχει μέσα στο σπίτι. Για τούτο, μόλις σουρούπωνε, ό,τι παραπανίσιο έδεσμα της Τυρινής, μοιραζότανε στις γειτονιές να φαγωθεί μέχρι τη νύχτα. Με το ξημέρωμα της Καθαράς Δευτέρας άρχιζε η νηστεία του Πάσχα, με τσάϊ ή καφέ με ταχίνι και κριθινά καψιμάδια, για πρωϊνό. Έφερναν από τη θάλασσα αχινούς, καλόγνωμες, πεταλίδες. Μαρούλια, ραπανάκια, κρεμμυδάκια από τους κήπους των σπιτιών. Βορβούς απ’ του Παγώνη το βουναλάκι. Ταραμοσαλάτα, λαγάνα, χαλβάς και κρασί απ’ το βαρέλι του σπιτιού. Αγώνες και η αγωνία της πρωτιάς, για τον πιο μαστορικά φτιαγμένο μεγαλύτερο πολύχρωμο χαρταετό με τη πιο δυνατή αλευρόκολλα, την πιο μακριά ουρά, τα πιο φουντωτά σκουλαρίκια και την πιο πολύμετρη καλούμπα!

Τα πολύλογα, έθιμο που αναφέρεται από τους Βυζαντινούς χρόνους στην Παλιαχώρα, κι έμεινε ως τις μέρες που θυμάμαι τη γιαγιά μου να νεροβράζει μαζί τα διάφορα όσπρια: ρεβίθια, κουκιά, φασολάκια μαυρομάτικα, φακές, στάρι, στα Τρίμερα, δηλαδή τρεις ημέρες από την Καθαροδευτέρα ως και την Τετάρτη της Μεγάλης Σαρακοστής. Σ’ αυτό το χρονικό διάστημα έτρωγαν πρόχειρα, δεν έβαζαν το τσουκάλι στη φωτιά!

Κάτω στη Χώρα κατεβαίνανε οι Μουσούδοι. Γεμίζανε οι δρόμοι από ανθρώπους αλλόκοτα ντυμένους, που προκαλούσανε το γέλιο στους μεγάλους αλλά και το φόβο τις περισσότερες φορές στους μικρούς! Με παλιόρουχα ντυμένοι, άλλοι βαμμένοι στο πρόσωπο με φούμο και… λίγδα τηγανιού για να γυαλίζει, με κάτι μεγάλα τσουβάλια κρεμασμένα στην πλάτη, φόβιζαν τα παιδιά. Άντε μετά να πιστέψεις ότι δεν είναι αυτός ο αράπης, που θα σε χώσει στο σακούλι γιατί δεν ήπιες το γάλα σου!

Μουσούδοι

Άλλοι με τεράστιες κοιλιές και καμπούρες! Ξυλοπόδαροι που το ύψος τους, τους επέτρεπε να φτάνουν τα παράθυρα στα δίπατα σπίτια, να κολλάνε το παραμορφωμένο πρόσωπό τους στο τζάμι, κάνοντας γυναίκες και παιδιά να τρέχουν να κρυφτούν όπου έβρισκαν! Άλλοι καθισμένοι ανάποδα πάνω σε γαϊδούρια στολισμένα με λουλούδια και κανάτια κρατώντας κιθάρες, τραγουδούσανε τον «Μπάρμπα Γιάννη κανατά», με τσιρίδες και ουρλιαχτά. Οι πιο πολλοί από τους μουσούδους, πέταγαν αλεύρι ο ένας στον άλλον. Έφτιαχναν επίσης και γκαμήλα για την παρέλαση. Αλλά και γαϊτανάκι, μόνο που όταν έπιανε την κορδέλα κάποιος μεθυσμένος, και πάντα υπήρχαν αρκετοί, γινόταν το έλα να δεις από το μπέρδεμα. Το πιο ωραίο (;) αλλά και αφάνταστα αηδιαστικό, το έκανε η παρέα με τις πιο άσχημες φάτσες που κρατούσαν… δοχεία νυκτός (σίγουρα καινούρια), και κάθε τόσο έβγαζαν από μέσα βρασμένα μακαρόνια που τα έτρωγαν με άνεση!

Τα ωραία γλέντια όμως την παλιά καλή εποχή για τις απόκριες γίνονταν μέσα σε φιλικά ή συγγενικά σπίτια. Συνήθιζαν οι καλεσμένοι μόλις έφταναν να ζητούν την άδεια για να μπούνε στο σπίτι, τραγουδώντας:

Σ’ αυτό το σπίτι που ’ρθαμε, μια χάρη θα ζητήσω,
αν έχω το ελεύθερο να μπω να τραγουδήσω,
να πω τραγούδια του χορού να σας ευχαριστήσω.

Κι ο οικοδεσπότης έδινε την άδεια τραγουδώντας κι αυτός:

Το έχεις το ελεύθερο να μπεις να τραγουδήσεις,
να πεις τραγούδια του χορού να μας ευχαριστήσεις.
Να χαίρεσαι τη γλώσσα σου την αηδονολαλούσα
όπου την είχαν τα πουλιά σκοπό και τραγουδούσαν.

Καθαρά Δευτέρα

Οι «τραγουδιστάδες» καλεσμένοι συνέχιζαν με παινετικά τραγούδια κι αν υπήρχε και κάποιο βιολί, ή λαούτο να τους συνοδέψει, τότε το γλέντι μπορεί να κράταγε κι όλη νύχτα, με χορούς και τραγούδια αποκριάτικα που κρατάνε ακόμα στο χρόνο.

Λεμονάκι μυρωδάτο κι από περιβόλι αφράτο…

Μια πέρδικα καυχήθηκε σ’ ανατολή και δύση…

Ένα μικρό τουρκόπουλο του βασιλιά κοπέλι…

Ωραίος που ʼναι ο μπροστινός, ωραία που χορεύει,
τον έκανε η μανούλα του καρδιές για να μαραίνει….

Κάθε καιρός κι οι χάρες του!

Γλωσσάρι

γάλισσα = η γαλοπούλα
καλούμπα = το κουβάρι της κλωστής του χαρταετού
καψιμάδια = τα παξιμάδια
μουσούδοι = οι μασκαράδες
Πεπαντή = της Υπαπαντής του Κυρίου, στις 2 Φεβρουαρίου
φουβούδες = οι φουφούδες
Χώρα = η πόλη της Αίγινας

* Η Λίνα Μπόγρη-Πετρίτου ασχολείται συστηματικά με την Τοπική Ιστορία και την Λαογραφία της Αίγινας και αρθρογραφεί για τα θέματα αυτά στον τοπικό τύπο.

Advertisements
This entry was posted in Συνεργασίες and tagged , , , , , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

8 Responses to Μουσούδοι: οι μασκαράδες της Αίγινας

  1. Ο/Η φίστικος λέει:

    Να είσαι καλά Λίνα που μας ταξιδεύεις πάντα στο παρελθόν του αγαπημένου μας νησιού. Σε εποχές που η ζωή ήταν δύσκολη αλλά οι άνθρωποι δεν χάνανε τη διάθεσή τους να τη ζήσουν

  2. τώρα πια η Αίγινα έχει μασκαράδες όλο το χρόνο…. τους αναθέσαμε και υψηλές αρμοδιότητες…..

    • Ο/Η Πέτρινα χρόνια...... λέει:

      ένας τους μάλιστα κυκλοφορεί μασκαρεμένος σε νέο ευχάριστο, ευγενικό και εκσυγχρονιστή. στη πραγματικότητα είναι ένας παλαιοπασόκος ολκής από κείνους που βούλιαξαν το κίνημα και τη χώρα. δε διστάζει να εφαρμόζει όλα τα διδάγματα που μας αφήσανε παρακαταθήκη μορφές όπως ο αείμνηστος Κουτσόγιωργας…..λάσπη στους εχθρούς και δωράκια χιλιάδων ευρώ στους φίλους…..αυτά είναι τα δυο όπλα που διαθέτει…..αλλά οι μάσκες πέσανε…..

  3. Ο/Η Νοσταλγός λέει:

    «Τα πιο ωραία λαϊκά, σε σπίτια με μωσαϊκά τα είχαμε χορέψει…», αχ βρε Λίνα, αχ βρε Λίνα, τί μας θύμισες! Και κείνο το συγκρότημα «Μπατερφλάϊς», αργότερα βέβαια, στα χρόνια του Λυκείου…
    Ποιος θυμάται τα ονόματα: Βοηθήστε τη μνήμη μου παιδιά…

    • Ο/Η Λίνα Μπόγρη-Πετρίτου λέει:

      Μιχάλης Μουτσάτσος, Τάκης Ρέντης, Μπάμπης Χριστοφοράτος, Νεκτάριος Γιώτης!!!
      Να θυμίσω στα 1966, έναν αιγινήτικο γάμο απόκριες στην Αίγινα, με νύφη τον Ν.Κλώνο, πάνω σ’ ένα κάρο, με γαμπρό ή αμαξηλάτη τον Ν. Τσιφλίδη και άλλα… παιδιά συνομήλικά μας!!! Ο γάμος κεράστηκε στο ΑΙΓΛΗ και όλοι εμείς τριγύρω, χαρούμενοι κι ευτυχισμένοι… Άλλες εποχές, άλλες μελωδίες!

  4. Ο/Η Νηνεμία λέει:

    Εκείνα τα χρόνια τα παλιά οι μασκαράδες έκαναν την εμφάνιση τους από του Τελώνου και Φαρισαίου μέχρι και της Τυροφάγου. Τέσσερις εβδομάδες. Αυστηρά τέσσερις εβδομάδες και μόνον. Αργότερα το Τριώδιο άνοιξε κατά πως φαίνεται, και είχαμε περισσότερους και για περισσότερο καιρό! Τα τελευταία χρόνια που χάσαμε το λογαριασμό, οι ρυθμοί άλλαξαν. Οι μορφές άλλαξαν. Χάσαμε το λογαριασμό και δεν μπορέσαμε να ξεχωρίσουμε τον μασκαρά το γνήσιο από τον μασκαρά-μαϊμού. Και στην κυριολεξία, δε γνωρίζει πια η αριστερά τί ποιεί η δεξιά!!! Το λαογραφικό και νοσταλγικό κείμενο μιας Αίγινας που δεν ήξερε από μνημόνια και μπορούσε να εμπιστεύεται τουλάχιστον τους τοπικούς της άρχοντες ήτανε μια όαση σήμερα με το μελαγχολικό ψιλόβροχο και τη μαυρίλα της καρδιάς μας!
    «Να ξαναγινόμαστε πάλι πιτσιρίκοι με κοντοπαντέλονο μπάλα και ξυλίκι…», τραγουδούσε ο Κοινούσης στη δεκαετία του ’70, αλλά και κι αυτό ούτε που μας σώζει. Το κακό είχε ξεκινήσει από τότε δυστυχώς, μόνο που δεν τα ξέραμε…

  5. Θέλοντας να συνεισφέρω στο θέμα της ανάρτησης και τις αναμνήσεις που αυτό προκάλεσε , μπορείτε να δείτε φωτογραφίες Αιγινήτικου χωριάτικου γάμου που έγινε τον Μάρτιο του 1979 εδώ: Χωριάτικος Γάμος 1979

    Υ.Γ. Μπείτε άφοβα στο site, έχω τις καλές μου σήμερα και δεν θα σας «ρίξω» κανένα ιό..

  6. Ο/Η νοσταλγός λέει:

    Μπράβο Νίκο! Τόσο για τις φωτογραφίες, όσο και για το χιούμορ. Να μας θύμιζες και ποιοί τον διοργάνωσαν! Ή μήπως το θυμάται η Λίνα;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s