Τράτες, γρι-γρι και τρεχαντήρια πεθαίνουν στη στεριά

Σε λίγα χρόνια αυτή η εικόνα δεν θα υπάρχει πια στην Ελλάδα...

της Μαργαρίτας Πουρνάρα

Αναδημοσιεύουμε το παλαιότερο αυτό άρθρο της Μαργαρίτας Πουρνάρα
από την εφημερίδα «Καθημερινή», 7-8-2011, με αφορμή την ημερίδα που
διοργάνωσε για το θέμα το Μουσείο Ναυτικής Παράδοσης, το περασμένο
Σάββατο, 28-1-2012.

Η σιδερένια «χούφτα» του εκσκαφέα πέφτει πάνω στο ξύλινο σκαρί, σαν μυθικό τέρας που καταβροχθίζει ανυπεράσπιστο ζώο. Στην αρχή το χτυπάει στα ύφαλα και ύστερα το αποτελειώνει με δυο-τρεις κινήσεις του βραχίονα. Οι νομείς βγάζουν έναν σπαρακτικό ήχο καθώς σπάζουν, τα μαδέρια ανοίγουν, το πλεούμενο που δεν λογάριασε ποτέ τη θάλασσα, δεν φοβήθηκε τον καιρό, «πεθαίνει» στη στεριά. Μέσα σε ένα τέταρτο της ώρας, μυστικά της ναυπηγικής τέχνης, που άντεξαν πάνω από 2.500 χιλιάδες χρόνια, ξαναγυρίζουν στη λήθη.

Ακούγεται τρελό, παράλογο, αλλά τα 20 τελευταία χρόνια πάνω από 5.000 ξύλινα αλιευτικά σκάφη –από τα ωραιότερα που αρμένιζαν στις θάλασσές μας– καταστράφηκαν με τις ευλογίες της ελληνικής πολιτείας και της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Τρεχαντήρια, γρι-γρι, γαΐτες, καραβόσκαρα, περάματα, Λίμπερτι, τράτες παραδόθηκαν στις μπουλντόζες και, παρουσία της αστυνομίας, κατάντησαν ένας μικρός σωρός από σανίδες.

Στη θλιβερή «τελετή» το παρών δίνουν και οι ψαράδες, που προτίμησαν τις παχυλές αμοιβές που δίνει η Ευρώπη για την απόσυρση της αλιευτικής αδείας, με την προϋπόθεση βέβαια ότι θα διαλύσουν τα σκάφη τους. Μερικοί το μετανιώνουν, βλέποντας τον πιστό συνοδοιπόρο τους, το καλοτάξιδο σκαρί με τ’ όνομα συνήθως κάποιου αγίου, να έχει τέτοιο άδοξο τέλος, αλλά είναι πια αργά.

Από τη δεκαετία του 1990

Το χρονικό του αφανισμού του ελληνικού στόλου των ψαροκάικων, που ακόμα και σήμερα είναι ο μεγαλύτερος στη Γηραιά Ηπειρο αριθμώντας περίπου 17.500 σκάφη, ξεκινά τη δεκαετία του 1990. Στο πλαίσιο της Κοινής Ευρωπαϊκής Αλιευτικής Πολιτικής δόθηκαν ισχυρά οικονομικά κίνητρα στους ψαράδες να αφήσουν τη θάλασσα, έτσι ώστε να περιοριστεί η αλιεία στα ευρωπαϊκά ύδατα. Ενώ όμως η πολιτική αυτή ήταν σχεδιασμένη για να προστατεύσει την πανίδα και τη χλωρίδα του βυθού, δεν προέβλεπε την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Τα ελληνικά ξύλινα σκαριά συμπυκνώνουν τη ναυπηγική τέχνη, διασώζουν τα θαυμαστά εμπειρικά σχέδια των καραβομαραγκών που έχουν φύγει από τη ζωή, αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της ίδιας της ιστορίας της χώρας. Προκειμένου όμως να γίνει μια γρήγορη απορρόφηση των ευρωπαϊκών κονδυλίων, κανείς δεν σκέφτηκε να σταματήσει την καταστροφή τους. Έτσι, τα πιο σπάνια δείγματα έχουν ήδη χαθεί χωρίς να έχει αποτυπωθεί το σχέδιο του σκαριού, χωρίς να μείνει πίσω το παραμικρό ίχνος μιας παράδοσης που γεννήθηκε στην αρχαιότητα. Μαζί χάνεται και το επάγγελμα του καραβομαραγκού, καθώς τα καρνάγια και οι ταρσανάδες δεν παίρνουν πια πολλές παραγγελίες για να φτιαχτούν ή να επιδιορθωθούν ξύλινα πλεούμενα.

Ουδείς ενδιαφέρθηκε

Από το 1999 έως σήμερα, που ιδρύθηκε ο Όμιλος Φίλων Παραδοσιακών Σκαφών, έχουμε στείλει επιστολές και έχουμε αποπειραθεί να συναντήσουμε όλους τους εκάστοτε υπουργούς Πολισμού και Ναυτιλίας. Παρουσιάσαμε μελέτες και στοιχεία, προτείναμε εναλλακτικές λύσεις, όπως να αποσύρεται η αλιευτική άδεια αλλά να διασώζεται το πλεούμενο. Να μετατρέπεται έτσι ώστε να μπορεί να συνεχίσει στη θάλασσα για ιδιωτική ή τουριστική χρήση. Κανείς από τους υπευθύνους δεν ενδιαφέρθηκε ποτέ να σταματήσει αυτό το έγκλημα. Ακόμα και ο σημερινός πρόεδρος του ΟΛΠ, Γιώργος Ανωμερίτης, που ήταν από τα ιδρυτικά μας στελέχη στον όμιλο, δεν έχει κάνει κάτι μέχρι στιγμής,

λέει ο πρόεδρος του ομίλου, Νίκος Καβαλλιέρος, υποναύαρχος του Λιμενικού Σώματος ε.α.

Μαζί του, επισκεφθήκαμε ένα από τα πιο φημισμένα ναυπηγεία της Ελλάδας, στο Πέραμα. Εκεί συναντήσαμε τον αντιπρόεδρο του ομίλου, τον ναυπηγό και επιχειρηματία Μιχάλη Ψαρρό.

Έχουμε προσπαθήσει να σώσουμε μερικά παραδοσιακά σκαριά, αλλά χάνουμε τη μάχη. Να, αυτό το υπέροχο τρεχαντήρι, το έφερα εδώ να το φτιάξουμε μέχρι να δούμε τι θα το κάνουμε. Βλέπεις, το κράτος βάζει τεκμήρια και φορολογεί ανάλογα με τα μέτρα του σκάφους. Με το ίδιο ποσό φορολογείται αυτός που έχει ένα σκαρί του 1940, 16 μέτρων, με μηχανή 60 hp, και κάποιος που έχει πλαστικό σκάφος του 2009, 16 μέτρων, 2.000 hp. Ποιος λοιπόν θα το αγοράσει; Κάποτε αυτοί που είχαν πλεούμενα –από τους απλούς ψαράδες μέχρι τους πιο ευκατάστατους– ήταν άρχοντες. Τώρα, το μόνο που νοιάζει τους σημερινούς κατόχους είναι πότε θα φτάσουν στη Μύκονο. Πάνε οι καλές εποχές, που το ταξίδι είχε αξία και όχι ο προορισμός.

Την πιο έγκυρη επιστημονική έρευνα για τα ξύλινα πλεούμενα που διαλύθηκαν, εκπόνησε το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών με τη βοήθεια του Ιδρύματος Λάτση, το 2009. Ο υπεύθυνος της έρευνας, Αργύρης Καπανταγάκης, τονίζει στην «Κ»:

Την τελευταία 20ετία έχουμε χάσει πάνω από 3.000 τρεχαντήρια, 600 γαΐτες, 150 καραβόσκαρα. Χάσαμε γνώση που είχε περάσει από γενιά σε γενιά, καθώς το ξύλο ήταν το πρώτο ναυπηγικό υλικό για χιλιάδες χρόνια. Δυστυχώς, ακόμα και τα σκάφη που σώθηκαν και δωρήθηκαν σε δήμους ή μουσεία δεν είχαν καλύτερη τύχη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το γρι-γρι «Χαράλαμπος», που είναι έκθεμα στο λιμεναρχείο Ηρακλείου. Τα ξύλα του έχουν αρχίσει να σαπίζουν.

Υπάρχει λύση; Ισως να γίνει ένα μεγάλο μουσείο στο νέο θαλάσσιο μέτωπο που θα διαμορφωθεί στο λιμάνι του Πειραιά, όπου Ελληνες και ξένοι να μπορούν να δουν να λικνίζονται στο κύμα όσα σκαριά προλάβουμε να διασώσουμε…

Advertisements
This entry was posted in Συνεργασίες and tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

4 Responses to Τράτες, γρι-γρι και τρεχαντήρια πεθαίνουν στη στεριά

  1. Ο/Η ναυαγός λέει:

    Πολύ καλογραμμένο και ενημερωτικό το κείμενο, η δε φωτογραφία απλά υπέροχη!!!

  2. Ο/Η Γεώργιος Διόγος λέει:

    Δύσκολο μου φαίνεται να γίνει μουσείο στο λιμάνι του Πειραιά. Εδώ ο Ανωμερίτης έδιωξε το Μουσείο Ναυτικής Παράδοσης που ήταν εκεί τόσα χρόνια. Κατάληξε τελικά να βρει στέγη στο Πέραμα! Άλλο σκάνδαλο! Αντί για μουσείο καφετέριες, λες και δεν υπάρχει χώρος…….

  3. Ο/Η Λίνα Μπόγρη- Πετρίτου λέει:

    Όπου κι αν κοιτάξω (ταξιδέψω), η Ελλάδα με πληγώνει! Γιατί να ‘ναι τόσο διαχρονικός ο στίχος του Σεφέρη;

  4. Ο/Η NIKOLAS λέει:

    Αναρωτιέμαι αν η ναυπηγική μας και ναυτική παράδοση είναι αυτή των αλιέων και μόνο, ώστε να συζητάμε συνέχεια αυτό το θέμα, (Επιδότηση και σπάσιμο) μα δεν επιστρέφουν πια πίσω όσα καΐκια σπάσανε! Πάμε βρε παιδιά παρακάτω με μεγαλύτερη δύναμη!
    Η τέχνη είναι ζωντανή και καραβομαραγκοι μπόλικοι, πελάτες δεν υπάρχουν. Τα παλαιά σκαριά που σιγά – σιγά σάπιζαν (Φυσική εξέλιξη του βίου η ανακύκλωση της οργανικής ύλης) από τα παλαιά χρόνια τα βούλιαζαν (χωρίς επιδότηση) και οι ναυτικοί από καρδιά σκάρωναν νέα (είχε δώσει πολλά λεφτά το καΐκι στους καπεταναίους τους). Σήμερα όμως Οι άλλοι οι εξ ανάγκης όμως ξοδεύουν τις επιδοτήσεις σε μπουλντόζες!
    Απόσπασμα της ομιλίας μου στην ημερίδα της 28 Ιανουαρίου 2012
    Αρχαία, Βυζαντινά, μεταβυζαντινά και νεότερα πλοία, απαράμιλλης ομορφιάς, θαυμαστής δεξιοτεχνίας υποδείγματα αξειοπλοιας. Σκαρωμένα από απλούς μαστόρους με μεράκι και αγάπη για το έργο τους, γνώστες της ναυτικής πρώτα από όλα τέχνης . Έχουν μείνει βαθιά χαραγμένα στην μνήμη μας και σίγουρα αυτά μας καθοδηγούν.
    Ευτυχώς, σήμερα που μιλάμε οι ευαισθησίες μας, σχετικά μεγαλώνουν από χρόνο σε χρόνο, με πρωτοπόρους άξιους επιστήμονες και συνειδητοποιημένους πολίτες σε κάθε τομέα.
    Ποια είναι, όμως τελικά, η στοιχειώδης έκφραση του σεβασμού μας στην ιστορική ναυτική μας κληρονομιά και οι δραστηριότητες μας?
    Ποιες πρέπει να είναι στο μέλλον?
    Η με κάθε τρόπο μετάδοση στους νέους ανθρώπους του ενδιαφέροντος, της αγάπης και του σεβασμού για την ναυτική μας κληρονομιά.
    Ενδιαφέρον για την ναυτική μας ιστορία, τον τρόπο ζωής, τις όμορφες και τις δύσκολες συνθήκες στην θάλασσα, για την τέχνη που θαυμάζουμε, ακόμα και για ερασιτεχνικό και ψυχαγωγικό ενδιαφέρον.
    Σε αυτές τις δραστηριότητες πρέπει να ενεργοποιηθούμε δημιουργώντας εκπαιδεύτηκα προγράμματα, σχολές , και είμαστε εμείς αυτοί, οι σύλλογοι και οι οργανισμοί. Οι οποίοι, όσον αφορά την παραδοσιακή των ναυτικών τέχνη, μπορούν να υλοποιούν προγράμματα με ναυτικά εκπαιδεύτηκα ταξίδια, αγώνες και βραβεύσεις για κάθε προσπάθεια, κοινή η ατομική.
    Για την ναυπηγική τέχνη πρέπει να υπάρξει διδασκαλία, στον σχεδιασμό στην ναυπήγηση, στις κατασκευές, επισκευές και στην συντήρηση.
    Για να επιτευχθούν όλα αυτά πρέπει να κινητοποιηθούμε, εμείς για να δραστηριοποιήσουμε τους κρατικούς μηχανισμούς και ιδιωτικούς φορείς υποστήριξης που είναι πολλοί μα σε λάθος πορεία. Ναυτιλιακές εταιρίες, ινστιτούτα, και εκπαιδεύτηκα ιδρύματα.
    Όχι για προσωπικό μας μόνο όφελος μα για την διατήρηση της ναυτικής μας κληρονομιάς, αυτήν των προγόνων μας, την βαριά κληρονομιά την οποία θαυμάζουν και σέβονται όλοι οι λαοί της θάλασσας. Αυτοί λοιπόν κάτι ξέρουν.
    Ικανοποιητική οργάνωση των ιδανικών προϋποθέσεων για την προώθηση των σχετικών δραστηριοτήτων δεν υπάρχουν προς το παρόν στη χώρα μας, υπάρχει όμως η βούληση των ενδιαφερομένων που ο αριθμός τους συνεχώς αυξάνεται.
    Την προϋπόθεση υλοποίησης προγραμμάτων σχετικά με την Ελληνική ναυπηγική και ναυτική παράδοση θεωρούμαι ότι είναι κεφαλαιώδους σημασίας για τη χώρα μας και αξίζει κάθε σοβαρή προσπάθεια γι αυτήν.
    Κάθε προσπάθεια πλαισιωμένη πάντα με όλων μας μαζί την συνεργασία.

    Θέλω να δω ένα μα μόνο ένα, από αυτά τα σκαριά που δεν σπάστηκαν για να διασωθούν σε τι κατάσταση είναι σήμερα και αν από αυτά τα σκαριά, Ένας νέος κατάλαβε ή έμαθε το τι είναι η παραδοσιακή ναυπηγική ή ναυτική τέχνη. Εύχομαι όμως ένα πράγμα σε όλους εμάς!
    Να δούμε τα πράγματα από μια διαφορετική οπτική γωνία που ίσως να μας βοηθήσει να ξεπεράσουμε πολλά άλλα προβλήματα που είναι πιο καταστροφικά για το μέλλον της ναυτικής μας κληρονομιάς. Όλοι μαζί μπορούμε!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s